انسان گناه را دقيق نشناسد ، توبه محقق نخواهد شد . به نظر خواجه بزرگوار سه چيز شرط شناخت گناه است ؛ الف ) به انحطاط و سقوط خود از مقام عصمت پىببرى ( بيرون آمدن از مقام عصمت در هنگام گناه ) . ب ) به فرح و سرور كاذب و دروغين خود به هنگام معصيت واقف شوى . ج ) به سستى و اهمال خود در جبران گناه انديشه كن درحالىكه يقين داشته باشى كه خداى متعال در هنگام گناه حاضر و ناظ ر اعمال توست . شرايط توبه و شرائط التوبة ثلاثة اشياء : الندم ، و الاعتذار و الاقلاع . شرايط توبه سه چيز است : الف ) پشيمانى او گناه ، به طورىكه شدت پشيمانى و ندامت ، اثر گناه را در دل تو محو كند . ( توبه در مرحله قلبى ) ب ) عذرخواهى جدى از محضر حق تعالى كه حرمت او با گناه شكسته شد ( توبه در مرحله زبانى ) . ج ) ترك گناه به طورىكه مجددا ارتكاب آن حتى به تصور نيايد . ( توبه در مرحله افعال ) اصولا پشيمانى و عذرخواهى او گناه زمانى صورت واقعى به خود خواهد گرفت كه اولا گنهكار آفات گناه را در زندگى دنيوى و اخروى سنگين بداند و بدون رهايى از آن خود را مستحق رحمت و شفاعت الهى در آخرت نبيند . ثانيا تنها خدا را غافر و آمرزنده گناهان بداند چنان كه مولاى متقيان على عليه السّلام در دعاى كميل مىفرمايد : لا اجد لذنوبى غافرا و لا لقبائحى ساترا . همان‌طور كه آب آلودگى اجسام را پاك مىكند به همان ترتيب گناهان را نيز تنها خدا مىتواند از دل بزدايد . بنده گنهكار با همهء شرم و خجالتش بايد رو به درگاه خدا كند چرا كه جز خدا او را پاك‌كننده‌اى نيست .